Czym jest badanie PSA?

Badanie poziomu PSA jest testem przesiewowym, który tak samo, jak badanie gruczołu krokowego, umożliwia wykrycie u mężczyzny raka prostaty. Wraz z biegiem lat wzrasta prawdopodobieństwo rozwoju wielu chorób, a w tym także wszelkiego rodzaju nowotworów. U mężczyzn rak prostaty jest drugim najczęściej diagnozowanym nowotworem. Co ważne, na początku rozwoju, choroba ta nie daje żadnych objawów, a więc nie da się jej wykryć w trakcie badania kontrolnego. Niestety rak prostaty jest diagnozowany już w postaci bardzo zaawansowanej, często z przerzutami.

Czym jest PSA?

PSA (Prostate Specific Antigen) jest to antygen gruczołu krokowego, białko stworzone przez komórki stercza. Jego stężenie da się określić w badaniu krwi, która pobierana jest z żyły łokciowej mężczyzny. Co ważne, badana osoba może wcześniej zjeść posiłek, a więc nie musi być wcale na czczo. Ponadto, należy mieć na uwadze, iż poziom PSA całkowitego może wzrosnąć i utrzymywać się nawet przez 48 godzin na takim zwiększonym poziomie. Dzieje się tak przez jazdę na rowerze czy stosunek płciowy. Niekiedy dochodzi również do chwilowego wzrostu stężenia PSA przez: wycięcie części gruczołu krokowego (po około 6 tygodniach od przeprowadzenia zabiegu stężenie białka wraca do normy), przyjmowanie sporych dawek cyklofosfamidu oraz metotreksatu, USG gruczołu krokowego, badanie per rectum.

Czym jest PSA całkowite oraz PSA wolny?

Wolne PSA wynosi od 5 do 40 procent całkowitego PSA i jest dużo czulszym markerem raka prostaty. Lekarz zleca pacjentowi jego wykonanie, w sytuacji, kiedy badanie per rectum nie wykaże żadnych zmian, aczkolwiek zauważyć można podwyższone stężenie PSA we krwi. Badanie jest niezbędne, aby odróżnić raka stercza od innych przyczyn, które wywołują wzrost poziomu PSA całkowitego. Wśród takich czynników można wymienić: zakażenie dróg moczowych, zapalenie prostaty czy łagodny rozrost prostaty. Wynik badania PSA wolnego ukazuje to, czy mężczyzna zalicza się do grupy zwiększonego ryzyka nowotworu stercza. Kolejnym również czułym wskaźnikiem, jaki umożliwia uniknięcie zbędnej biopsji prostaty, jest oznaczenie gęstości PSA.

Jakie są wskazania do przeprowadzenia badania PSA?

Według Amerykańskiego Towarzystwa Urologicznego takiemu badaniu powinni być poddani wszyscy mężczyźni w przedziale wiekowym 55-69 lat. U młodszych mężczyzn w wieku 40-55 lat wskazaniem do takich badań kontrolnych jest podwyższone ryzyko zachorowania na raka prostaty, rak stercza u brata, ojca albo wuja.

Oprócz tego, badanie to zleca się, jeśli mężczyzna zauważył u siebie takie objawy, jak:

  • dłuższy czas oddawania moczu
  • uczucie parcia na mocz
  • krwiomocz
  • ból krocza oraz podbrzusza
  • nykturia
  • częstomocz

Badanie to wykonuje się również po to, aby sprawdzać postępy w leczeniu nowotworu prostaty, dokonywać kontroli po prostatektomii czy wznowy biochemicznej.

Jakie są normy wskaźnika PSA?

Według ustalonych norm za prawidłowy poziom PSA całkowitego uznaje się do 4.0 ng/ml. Ustalone są również pewne normy dotyczące konkretnych grup wiekowych, a wyglądają one następująco:

  • dla mężczyzn wieku 40-50 lat norma wynosi 2, 5 ng/ml
  • dla mężczyzn wieku 50–60 lat norma wynosi 3, 5 ng/ml
  • dla mężczyzn wieku 60–70 lat norma wynosi 4, 5 ng/ml
  • dla mężczyzn wieku 70–80 lat norma wynosi 6, 5 ng/ml

Niekiedy wynik PSA oscylujący na poziomie  4-10 ng/ml uznawany jest za szarą strefę, która powoduje trudności interpretacyjne. Jeśli chodzi o takie właśnie wartości, marker PSA nie może być jedynym testem diagnostycznym, ponieważ różnicowanie łagodnego przerostu gruczołu krokowego oraz raka prostaty jest niemożliwe. Zleca się wtedy oznaczenie PSA wolnego. Wynik frakcji wolnej PSA wyrażane jest jako procentowy odsetek PSA całkowitego:

  • stosunek fPSA/PSA jest mniejszy aniżeli 10 procent – występuje bardzo duże prawdopodobieństwo raka prostaty,
  • stosunek fPSA/PSA jest większy aniżeli 25 procent – prawdopodobieństwo raka prostaty jest znikome

Lekarze mają różne zdanie, co do przydatności markera PSA używanego w badaniach przesiewowych u panów, którzy nie zauważyli żadnych objawów choroby nowotworowej.